Η νέα κατάσταση στον εργασιακό χώρο δημιουργεί ανασφάλεια σε όλους εμάς της νέας γενιάς και ιδιαίτερα στη νέα γυναίκα. Σήμερα, που το δημόσιο κοινωνικό κράτος αποδομείται και παραδίδεται κομμάτι-κομμάτι στον ιδιώτη, δεν προβλέπονται προοπτικές βελτίωσης ή έστω διατήρησης των υποστηρικτικών προς τις γυναίκες κοινωνικών δομών, με συνέπεια να είναι όλο και πιο επισφαλής η θέση τους στον ιδιαίτερα ανταγωνιστικό χώρο της εργασίας και να δημιουργείται πρόσθετο άγχος και ανασφάλεια.
Η ανεργία πλήττει ιδιαίτερα τις γυναίκες με ποσοστό 13,3% για το τρίτο τρίμηνο του 2006 και για την ηλικιακή κατηγορία 15-29 να αγγίζει το 25%. Σημειωτέον, ότι συνυπολογίζοντας τον αριθμό των απασχολούμενων στα STAGE, αλλά και όσων κατηγοριών δεν δηλώνονται στους δείκτες ανεργίας ως άνεργοι ως ελεύθεροι επαγγελματίες (βλ. τους δικηγόρους, που είτε εργαζόμαστε, είτε όχι, θεωρούμαστε αυτοαπασχολούμενοι και κατά συνέπεια κατέχοντες εργασία), αντιλαμβάνεται κανείς ότι το πρόβλημα είναι πολύ μεγαλύτερο.
Αν μιλήσουμε συγκεκριμένα για τους δικηγόρους, ξεκινάμε την επαγγελματική μας ζωή με πτυχία και η μεγάλη πλειοψηφία και με μεταπτυχιακά, με γνώσεις η/υ και ξένες γλώσσες, ξεκινάμε γερά εφοδιασμένοι με περισσή ελπίδα, φιλοδοξία και όρεξη για δουλειά, πιστεύοντας ακράδαντα ότι οι κόποι μας θα φέρουν καρπούς. Ξεκινάμε, οι περισσότεροι τουλάχιστον, με θέληση προσφοράς σε ένα επάγγελμα που ακόμα έχουμε το ρομαντισμό να το αντιμετωπίζουμε ως λειτούργημα για μία δικαιότερη κοινωνία.
Με το πρώτο μας βήμα στην αγορά εργασίας, αντιλαμβανόμαστε τη σκληρή πραγματικότητα. Άσκηση κακοπληρωμένη και το χειρότερο συχνά χωρίς ουσία. Αποτελούμε συνήθως τα παιδιά για όλες τις δουλειές, από φωτοτυπίες και τηλέφωνα μέχρι προσωπικές εξυπηρετήσεις για το δικηγόρο-αφεντικό, ίσως και την οικογένειά του. Η άσκηση που έχει θεσπιστεί για να φέρει το νέο από τη θεωρία κοντά στην πράξη και να τον ενδυναμώσει στη μετέπειτα επαγγελματική του πορεία, αποτελεί απλά χαμένο χρόνο και συνιστά μεγάλη τύχη να βρεθείς κοντά σε δικηγόρο που να έχει τη θέληση ουσιαστικά να σε βοηθήσει και να σε αντιμετωπίσει ως συνεργάτη του.
Και μετά την άσκηση; Η κακοπληρωμένη εργασία, η εκμετάλλευση μέχρι τέλους με τις ατελείωτες ώρες απασχόλησης, η πλήρης έλλειψη προοπτικής, όταν εργάζεσαι σε ξένα γραφεία. Αν έχεις τολμήσει να αυτονομηθείς, η μεγάλη ανασφάλεια για το αύριο, τα υπέρογκα λειτουργικά έξοδα, οι κακοπληρωτές πελάτες, που σε βλέπουν νέο και νομίζουν ότι θα κάνουν τη δουλειά τους με μηδαμινό κόστος.
Σε αυτό τις συνθήκες, η νέα γυναίκα δικηγόρος καλείται να δουλέψει σκληρότερα και εντατικότερα για να αποδείξει την αξία της σε ένα ανδροκρατούμενο περιβάλλον και σε μία κοινωνία που ακόμα δεν έχει ξεπεράσει στην πράξη τις πατριαρχικές της απαρχές. Καλείται να μπορέσει να επιβιώσει με τα 600 και 700 ευρώ. Καλείται να ξεχάσει τις προσωπικές της ανάγκες και να αναβάλλει τη πιθανότητα οικογένειας και παιδιού για αργότερα. Και όταν αυτό το παιδί έρθει, να μετατραπεί πραγματικά σε μία Άννα Παναγιωταρά, μία εργαζόμενη γυναίκα και καλή νοικοκυρά.
Άξιο να αναφερθεί περιστατικό για την αντιμετώπιση νέας δικηγόρου σε προχωρημένη εγκυμοσύνη το καλοκαίρι από σύνθεση δικαστηρίου. Την ημέρα που έκλεισε το πινάκιο στις 12μ.μ. λόγω καύσωνα, σε αυτόφωρο μονομελές εκτός πινακίου, ζητήθηκε από την Πρόεδρο της σύνθεσης (σημειώνεται ότι ήταν γυναίκα) προτίμηση στο να δοθεί η αναβολή με την ανακήρυξη της λύσης της συνεδρίας και όχι με τη σειρά του πινακίου λόγω ακριβώς της εγκυμοσύνης. Η απάντηση που δόθηκε ήταν κατά λέξη: «Και οι άλλοι περιμένουν τη σειρά τους, να περιμένετε και εσείς τη δική σας». Αποτέλεσμα, η αναβολή να δοθεί γύρω στις τρεις το μεσημέρι. Αναρωτιέται λοιπόν κανείς ποιος θα σεβαστεί τη νέα μητέρα;
Οι κοινωνικές υπηρεσίες που στηρίζουν τις γυναίκες για να βγουν στην αγορά εργασίας δηλαδή οι δημόσιοι βρεφονηπιακοί και παιδικοί σταθμοί, η φύλαξη και φροντίδα των παιδιών, η περίθαλψη ηλικιωμένων και ατόμων με αναπηρία , η βοήθεια στο σπίτι κ.α. στηρίζονται αποκλειστικά και μόνο στη χρηματοδότηση από την Ε.Ε. Οι υπηρεσίες αυτές χρηματοδοτούνται κατά 75% από την Ε.Ε. και 25% από το κράτος ( κοινοτικά πλαίσια στήριξης). Όμως, ο ρυθμός δημιουργίας των δομών αυτών είναι πολύ αργός και δεν εφαρμόζονται όλες σε όλους τους δήμους. Αλλά και αυτές που λειτουργούν καρκινοβατούν, διότι η κυβέρνηση δεν αξιοποιεί το σύνολο των κονδυλίων της Ε.Ε., επειδή δεν χρηματοδοτεί με το δικό της ποσοστό. Από την άλλη πλευρά, για να στραφείς στον ιδιωτικό τομέα, θα πρέπει να έχεις εισοδήματα πολύ περισσότερα από 600 και 700 ευρώ το μήνα. Η λύση είναι μία και μοναδική το να απευθυνθείς και πάλι στην οικογένειά σου, στους παππούδες και τις γιαγιάδες! Και όταν αυτές δεν μπορούν να βοηθήσουν λόγω υγείας ή δικής τους εργασίας (μη ξεχνάμε ότι το όρια συνταξιοδότησης έχουν άμεση επίδραση και σε αυτόν τον τομέα) ή δεν υπάρχουν; Τότε; Ως πότε το κοινωνικό κράτος στην Ελλάδα θα στηρίζεται στο θεσμό της οικογένειας; Ιδιαίτερα στις μέρες μας που είναι πλέον από αναγκαία η υποστήριξη τόσο των νέων οικογενειών όσο και την υπερηλίκων;
Ίσως και μετά τις εκλογές, θα έπρεπε να συνεχίσουμε να συζητάμε το θέμα αυτό και να μη θυμόμαστε μόνο τους νέους και τα προβλήματα τους όντας υποψήφιοι για το Δ.Σ.Α., ενώ με την εκλογή μας ή όχι αυτομάτως όλα τα προβλήματα έχουν λυθεί για μία τριετία. Θα μπορούσε ο Δ.Σ.Α. να αναλάβει πρωτοβουλίες για τους νέους δικηγόρους πέραν του ειδικού διανεμητικού λογαριασμού. Να δημιουργήσει συνθήκες πραγματικής και ουσιαστικής άσκησης. Να ενισχύσει το ρόλο του ως βοήθημα και στήριγμα των νέων δικηγόρων. Να διασφαλίσει τα δικαιώματα των εμμίσθων. Να επαναφέρει την παλιά πρόταση για τη δημιουργία χώρου στα γραφεία του Δ.Σ.Α. για να δέχονται πελάτες νέοι δικηγόροι που αδυνατούν να έχουν το δικό τους χώρο. Ακόμα και να αναλάβει πρωτοβουλία για την ίδρυση βρεφονηπιακού σταθμού για τα παιδιά των μελών του.
Ο Δ.Σ.Α. ήταν και παραμένει ένας από τους σημαντικότερους επιστημονικούς συλλόγους. Η δύναμή του έγκειται ακριβώς στην ενίσχυση και ευαισθητοποίηση, στη δραστηριοποίηση και αλληλεγγύη των δικηγόρων μελών του. Μόνο επιτυχαίνοντας αυτό θα έχει τη δύναμη να διαδραματίσει και σημαντικό παράγοντα διαμόρφωσης πολιτικών για την κοινωνία και τον κόσμο.
Σοφία Ανδριοπούλου
Δικηγόρος, Μ.Α. στο Συγκριτικό Ποινικό και Εγκληματολογία
Μέλος της Ενωτικής Κίνησης Δικηγόρων
